Wat zijn nierstenen precies?
Nierstenen, ook wel nefrolithiase genoemd, vormen zich in jouw nieren. Zie jouw nieren als de hardwerkende zuiveraars van jouw lichaam. Ze filteren afvalstoffen uit jouw bloed. Wat overblijft, is urine. Normaal gesproken plas je deze afvalstoffen zonder problemen uit. Maar soms concentreren bepaalde stoffen zich te veel in die urine.
Wanneer de concentratie van deze zouten en mineralen te hoog wordt, kristalliseren ze. Denk aan hoe suiker in een te geconcentreerde oplossing kan gaan klonteren. Deze kristallen plakken aan elkaar en vormen harde massa’s: de nierstenen. Deze stenen variëren enorm in grootte. Sommige zijn zo klein als een zandkorrel, bijna onzichtbaar. Andere kunnen uitgroeien tot de grootte van een erwt, of zelfs groter.
De locatie van de steen bepaalt waar je de meeste hinder van ondervindt. Zit de steen vast in de nier zelf, dan merk je er soms nog weinig van. Zodra de steen echter de reis naar buiten begint – door de urineleider (ureter) naar jouw blaas – ontstaat die beruchte koliekpijn. Dit komt doordat de urineleider probeert de relatief grote steen door een smalle doorgang te persen. Dit veroorzaakt de intense, krampachtige pijn bij urineren.
De verschillende soorten nierstenen
Niet elke niersteen is hetzelfde. De samenstelling bepaalt hoe de arts de steen aanpakt en vooral hoe je toekomstige vorming voorkomt. Je hebt verschillende veelvoorkomende typen:
• Calciumoxalaatstenen: Dit is veruit de meest voorkomende variant. Ze ontstaan vaak door een combinatie van te veel calcium en te veel oxalaat in jouw urine. Bepaalde voedingsmiddelen, zoals spinazie of noten, bevatten veel oxalaat.
• Calciumfosfaatstenen: Deze komen minder vaak voor en zijn soms gerelateerd aan bepaalde medische aandoeningen die de zuurgraad van jouw urine beïnvloeden.
• Urinezuurstenen: Deze stenen vormen zich wanneer jouw urine te zuur is. Dit kan gebeuren bij mensen die veel vlees eten of die last hebben van jicht.
• Struvietstenen (infectiestenen): Deze zijn specifiek gekoppeld aan urineweginfecties. Bepaalde bacteriën maken de urine basisch, wat de vorming van deze grotere, soms hoornachtige stenen stimuleert.
• Cystinestenen: Dit is een zeldzame, erfelijke vorm. Ze ontstaan door een aandoening waarbij jouw nieren te veel van het aminozuur cystine uitscheiden.
Wat zijn de oorzaken van de vorming?
Dat is de hamvraag, nietwaar? Waarom krijgt de één er last van en de ander niet? De primaire oorzaak van het ontstaan van nierstenen is simpelweg een onbalans. Jouw urine bevat stoffen die normaal oplossen, maar als je te weinig drinkt of als er te veel van die stoffen zijn, ‘versuikeren’ ze als het ware en klonteren ze samen.
Factoren die de kans op steenvorming vergroten, zijn divers. Als je beseft welke factoren een rol spelen bij de preventie van nierstenen, kun je gerichte stappen ondernemen.
Leefstijl en voeding als risicofactoren
Jouw dagelijkse gewoonten hebben een directe impact op de samenstelling van jouw urine. Hier zijn enkele belangrijke punten:
• Te weinig drinken: Dit is de grootste boosdoener. Als je te weinig vocht binnenkrijgt, is jouw urine donker en geconcentreerd. Jouw nieren hebben heldere, verdunde urine nodig om afvalstoffen weg te spoelen. Drink je te weinig water, dan vergroot je de kans op kristalvorming aanzienlijk.
• Diëten met veel zout: Een hoge zoutinname zorgt ervoor dat je meer calcium uitscheidt via jouw urine. Meer calcium betekent een hogere kans op calciumstenen.
• Overmatige dierlijke eiwitten: Het eten van veel vlees, gevogelte en vis verhoogt de zuurgraad van jouw urine en verlaagt het citraatgehalte. Citraat is een natuurlijke remmer van steenvorming.
• Bepaalde supplementen: Een teveel aan vitamine C of vitamine D kan, in zeldzame gevallen, bijdragen aan de vorming van oxalaatstenen.
VIDEO: Nierstenen – Symptomen en behandeling
Medische oorzaken
Soms ligt de oorzaak niet direct in wat je eet of drinkt, maar in jouw interne werking. Bepaalde medische situaties verhogen jouw risico op pijnlijke nierstenen:
• Familiegeschiedenis: Hebben je ouders of broers/zussen er last van gehad? Dan is jouw genetische aanleg een belangrijke factor.
• Eerdere steen: Heb je al eens een niersteen gehad? Dan is de kans groot dat je er weer een ontwikkelt.
• Spijsverteringsproblemen: Aandoeningen zoals de ziekte van Crohn of chronische diarree kunnen de opname van vetten en oxalaten in jouw darmen verstoren, wat leidt tot meer oxalaat in de urine.
• Overactieve bijschildklieren (hyperparathyreoïdie): Dit zorgt voor een te hoog calciumgehalte in jouw bloed en urine.
Hoe herken je de symptomen van een passerende steen?
De symptomen van een niersteen zijn vaak onmiskenbaar. De pijn is het meest prominente kenmerk, maar er zijn meer tekenen waar je op moet letten. Dit zijn de klassieke signalen wanneer een steen beweegt:
• Hevige, krampachtige pijn (flankpijn): Deze pijn begint vaak plotseling in je rug, net onder de ribben, aan één kant. De pijn straalt vaak uit naar je buik en lies. Het is een pijn die je niet stil kunt houden; je woelt en draait.
• Bloed in de urine (hematurie): Door de irritatie van de urineleider kan er bloed in je urine terechtkomen. Dit zie je soms als roze, bruinige of rode urine.
• Misselijkheid en braken: De intense pijn activeert de zenuwen die ook jouw maag beïnvloeden, waardoor je je erg beroerd kunt voelen.
• Pijn bij het plassen (dysurie): Als de steen de blaas nadert, kun je een branderig gevoel ervaren bij het urineren, vergelijkbaar met een blaasontsteking.
• Aanhoudende aandrang: Je voelt constant de noodzaak om te plassen, zelfs als er weinig urine komt.
Het is cruciaal om te onthouden dat deze symptomen ook kunnen wijzen op ernstigere problemen, zoals een zware urineweginfectie. Raadpleeg altijd jouw arts wanneer je deze symptomen ervaart, zodat je snel de juiste zorg krijgt voor jouw nierpijn door stenen.
Wat gebeurt er als je een steen hebt? Het diagnostisch traject
Wanneer je met deze intense klachten naar de huisarts of de spoedeisende hulp gaat, wil de arts snel weten wat er aan de hand is. Een goede diagnose is de eerste stap naar verlichting. Hoe achterhalen ze waar de steen zit en hoe groot deze is?
Het proces begint vaak met jouw verhaal en lichamelijk onderzoek. Daarna volgen beeldvormende technieken:
• Echografie: Dit is vaak de eerste stap. Een echo toont de nieren en de blaas. De arts kan zien of er een ophoping van urine is boven een blokkade, wat wijst op een steen.
• CT-scan (computertomografie): Dit is de meest nauwkeurige methode om de aanwezigheid, grootte en exacte locatie van de niersteen in de urineleider vast te stellen. Dit type scan is zeer gevoelig voor de dichtheid van de steen.
• Röntgenfoto (urografie): Hoewel minder gebruikt dan de CT-scan, kan een gewone röntgenfoto bepaalde soorten stenen (zoals calciumstenen) goed zichtbaar maken.
Daarnaast wordt jouw urine onderzocht. Laboratoriumonderzoek helpt bepalen of er bloed, bacteriën of te veel kristalvormende stoffen aanwezig zijn. Als de arts een steen vindt, kijkt hij naar de beste aanpak. Kleine steentjes, vaak onder de vijf millimeter, plas je meestal zelf uit. Grotere stenen vereisen soms interventie om blokkades of schade aan de nier te voorkomen.
Veelgestelde vragen over nierstenen
Het is normaal dat je met vragen blijft zitten nadat je geconfronteerd wordt met de diagnose nierstenen. Wil je meer weten over de oorzaken, lees dan onze post over hoe je nierstenen krijgt. Hieronder staan enkele veelvoorkomende zorgen:
Hoe lang duurt het voordat een niersteen eruit is?
Dit hangt sterk af van de grootte en de locatie van de steen. Kleine stenen (minder dan 4 mm) hebben een zeer hoge kans om binnen twee tot vier weken spontaan te passeren. Grotere stenen hebben vaak medische hulp nodig en kunnen langer duren, afhankelijk van de gekozen behandeling.
Onmisbare bronnen
Verdiep je verder in Nierstenen: Wat zijn het en wat zijn de oorzaken? met een aantal zorgvuldig geselecteerde links.
• Nierstenen – Leids Universitair Medisch Centrum | LUMC
Is de pijn van nierstenen altijd even erg?
Nee. De pijn is het hevigst wanneer de steen zich door de smalle urineleider beweegt en spasmen veroorzaakt. Als de steen vastzit of al in de blaas is, neemt de krampachtige pijn vaak af, hoewel je nog wel druk of irritatie kunt voelen. Wil je meer weten over de oorzaken van nierstenen, lees dan hoe nierstenen ontstaan.
Kan ik nierstenen voorkomen als ik er al eerder last van had?
Absoluut. Preventie is de sleutel bij terugkerende nierstenen. De arts zal vaak aanraden om een 24-uurs urineonderzoek te doen. Dit helpt bepalen welke stof er in jouw urine te veel aanwezig is, zodat je de voeding en vochtinname heel specifiek kunt aanpassen.
Zijn alle stenen hetzelfde qua behandeling?
Nee. De behandeling hangt af van de grootte en het type steen. Kleine stenen worden vaak met pijnstillers en veel drinken behandeld. Grotere stenen kunnen behandeld worden met: ESWL (extracorporale shockwave lithotripsie), waarbij de steen van buitenaf met geluidsgolven vergruisd wordt; ureteroscopie (waarbij de steen via de plasbuis verwijderd wordt); of in zeldzame gevallen een chirurgische ingreep.