Wat is een niersteen precies?
Voordat we kijken naar wat je kunt doen, is het goed om te begrijpen wat die steen eigenlijk is. Een niersteen, of nefrolithiase, ontstaat wanneer bepaalde stoffen in je urine te geconcentreerd raken. Denk aan mineralen en zouten. Deze stoffen vormen kleine kristallen. Als je genoeg van die kristallen hebt, klonteren ze samen en vormen ze een harde massa: de steen. Ze ontstaan in de nier, maar kunnen later vast komen te zitten op de weg naar buiten.
Er zijn verschillende soorten nierstenen. De meest voorkomende zijn calciumoxalaatstenen. Minder vaak zie je urinezuurstenen of infectiegerelateerde struvietstenen. De grootte varieert enorm. Sommige zijn zo klein als zandkorrels en plas je er misschien ongemerkt uit. Andere kunnen groter zijn, zoals een erwt of zelfs groter. Die laatste veroorzaken de beruchte koliekpijn.
De symptomen herkennen
Je lichaam geeft duidelijke signalen als er iets niet klopt. De pijn is vaak het meest opvallende. Het is een hevige, onregelmatige pijn in je flank, je zij of je onderrug. Soms straalt deze pijn uit naar je lies of je geslachtsorganen. Dit noemen we nierkoliek. De pijn komt in golven.
Naast die intense pijn, merk je misschien nog andere dingen op:
• Bloed in je urine (hematurie). Je urine kan er dan roze, rood of bruin uitzien.
• Misselijkheid en overgeven. Je lichaam reageert heftig op de pijn.
• Vaak moeten plassen, soms met pijnlijke aandrang.
• Troebele of sterk ruikende urine. Dit kan wijzen op een infectie.
De eerste stappen: wat te doen bij acute pijn?
Als de pijn nu hevig is, is je eerste prioriteit het beheersen van de pijn. Neem contact op met je huisarts. Vertel duidelijk hoe hevig de pijn is. De huisarts bepaalt of je thuis kunt blijven of dat een bezoek aan de spoedeisende hulp noodzakelijk is. Dit is vooral belangrijk als je koorts krijgt, want dat kan wijzen op een ontsteking of infectie rond de steen. Lees hier wat je kunt doen bij een acute niersteenaanval voor meer details over de te nemen stappen.
Voor de pijnbehandeling schrijft de arts vaak sterke pijnstillers voor, vaak ontstekingsremmers of opioïden. Gebruik deze medicatie precies zoals de arts voorschrijft. Het doel is de pijn onder controle te krijgen zodat je lichaam de steen kan proberen uit te plassen.
Voldoende drinken, de belangrijkste tip
Zodra de ergste pijn van de aanval van nierstenen wat gezakt is, is hydratatie je beste vriend. Veel drinken helpt de urine te verdunnen. Hierdoor verkleint de kans dat nieuwe kristallen zich vormen, en het helpt de bestaande steen letterlijk ‘weg te spoelen’ als deze klein genoeg is. Jouw doel is heldere, lichtgekleurde urine.
Hoeveel moet je dan drinken? Richt je op minimaal twee tot drie liter vocht per dag. Water is de beste keuze. Thee, vooral kruidenthee zonder al te veel toegevoegde suikers, telt ook mee. Vermijd te veel frisdrank, want de suikers kunnen de vorming van sommige steentypes juist bevorderen.
Wanneer de steen zelf weggaat en wanneer medische hulp nodig is
De meeste kleine nierstenen – die kleiner zijn dan 5 millimeter – verlaten het lichaam vanzelf binnen één tot vier weken. Dit gaat gepaard met de eerdergenoemde pijn, maar het is een natuurlijk proces. Je vangt de steen soms op in een zeefje om deze later te laten onderzoeken. Dit onderzoek is cruciaal voor preventie.
Wanneer moet je echt terug naar de dokter? Er zijn een paar duidelijke alarmsignalen:
• De pijn is ondraaglijk en reageert niet op de voorgeschreven pijnstillers.
• Je plast niet meer of slechts heel weinig. Dit kan duiden op een volledige blokkade.
• Je ontwikkelt hoge koorts en koude rillingen. Dit wijst op een infectie achter de blokkade.
• De steen is zo groot dat deze waarschijnlijk niet vanzelf komt (vaak groter dan 7-10 millimeter).
Medische opties voor grotere stenen
Als de steen te groot is om vanzelf te passeren, of als je te lang wacht, zijn er verschillende effectieve behandelingen beschikbaar. De keuze hangt af van de grootte, de locatie van de steen en jouw algemene gezondheid.
VIDEO: Nierstenen – Symptomen en behandeling
Meer over dit onderwerp
Voor meer inzicht in Niersteen: wat te doen bij klachten en pijn?, bekijk deze handige links.
• Ik heb een pijnaanval door een niersteen – Thuisarts
Extracorporele schokgolf lithotripsie (ESWL)
Dit is een veelgebruikte, minder ingrijpende methode. Je ligt op een tafel en met behulp van röntgenbeelden richt de arts geluidsgolven op de steen. Deze golven zijn krachtig genoeg om de steen te verbrijzelen in kleine stukjes. Deze stukjes plas je vervolgens uit. Dit gebeurt vaak poliklinisch, je hoeft er meestal niet voor te blijven.
Ureteroscopie
Als de steen vastzit in de urineleider, kan de uroloog een ureteroscopie uitvoeren. De arts brengt via de plasbuis en blaas een dun, flexibel buisje (scoop) in de urineleider. Via dit buisje kan de steen worden bekeken. De arts kan de steen met een laser verpulveren of met een klein ‘mandje’ grijpen en verwijderen. Dit is een veelgebruikte techniek bij stenen die niet vanzelf komen.
Percutane nefrolithotomie (PCNL)
Deze procedure is voor de echt grote, hardnekkige stenen, vaak in de nier zelf. De uroloog maakt een kleine incisie in je rug om direct naar de nier te gaan. Via deze opening wordt de steen verwijderd of vergruisd. Dit is een grotere ingreep waarvoor je meestal enkele dagen in het ziekenhuis moet blijven.
Preventie: hoe voorkom je een terugkeer?
Een niersteen gehad? Dan is de kans groot dat je er nog een krijgt als je niets verandert. Preventie is de sleutel tot een steenvrij leven. Dit vereist vaak een aanpassing van je dieet, gebaseerd op de samenstelling van jouw specifieke steen.
Laat altijd onderzoeken welke steensoort je hebt gehad. Dit stuurt je dieetadvies.
Algemene preventietips
Ongeacht de steensoort, zijn deze stappen universeel nuttig:
• Blijf veel drinken: Houd je urine licht van kleur. Dit blijft de belangrijkste preventieve maatregel.
• Beperk zoutinname: Te veel zout zorgt ervoor dat je meer calcium uitscheidt in de urine. Probeer minder bewerkte voeding te eten.
• Eet voldoende, maar met mate, dierlijke eiwitten: Een teveel aan vlees en vis kan de zuurgraad van de urine verhogen, wat de vorming van urinezuurstenen bevordert.
Specifieke dieetadviezen (afhankelijk van steensoort)
Als je calciumoxalaatstenen hebt, is het advies complexer. Je hoeft niet per se minder calcium te eten, maar wel het volgende:
• Beperk oxalaatrijke voeding: Denk aan spinazie, rabarber, noten, chocolade en sterke thee.
• Combineer calcium met oxalaat: Eet bijvoorbeeld kaas bij een maaltijd met spinazie. Het calcium bindt het oxalaat al in de darmen, waardoor het niet in de urine terechtkomt.
Heb je urinezuurstenen? Dan is het vaak nodig om de urine minder zuur te maken. Dit betekent vaak een dieet met minder purinerijke voedingsmiddelen zoals orgaanvlees, ansjovis en bepaalde soorten vis.
Praat hierover altijd met je behandelend arts of een diëtist. Zij kunnen je helpen een persoonlijk plan op te stellen dat past bij jouw lichaam en jouw levensstijl.
Veelgestelde vragen over nierstenen
Hoe lang duurt het voordat een niersteen eruit is?
Dit verschilt sterk. Kleine stenen (onder 5 mm) passeren vaak binnen één tot vier weken. Grotere stenen vereisen medische interventie en de behandeling is sneller, maar het herstel daarna duurt langer.
Is niersteenpijn altijd hetzelfde?
Nee. De intensiteit van de pijn hangt af van de grootte en de locatie van de steen. Een steen die net in de nier ligt, geeft soms nauwelijks pijn. Zodra hij de urineleider blokkeert of irriteert, ontstaat de typische, hevige koliekpijn.
Kan ik zelf de steen oplossen met speciale thee?
Sommige kruidentheeën (zoals paardenbloem of brandnetel) kunnen ondersteunend werken door de urineproductie te stimuleren. Ze lossen echter de bestaande, harde steen niet op. De belangrijkste factor blijft voldoende water drinken.
Wanneer moet ik direct naar de eerste hulp?
Ga onmiddellijk naar de eerste hulp als je naast de nierpijn ook hoge koorts krijgt, rillingen ervaart, of als je merkt dat je helemaal niet meer kunt plassen.