Wat is een niersteen precies?
Stel je je nieren voor als de zuiveringsinstallaties van jouw lichaam. Ze filteren afvalstoffen uit je bloed en maken er urine van. Soms concentreren bepaalde stoffen in die urine zich te veel. Denk aan mineralen en zouten. Als die stoffen kristallen vormen die aan elkaar plakken, ontstaat er een niersteen. Dit zijn die harde, soms kleine, soms grotere structuren waarover we het hebben. Wanneer zo’n steen vast komt te zitten, kan dit een hevige niersteen aanval veroorzaken.
Deze stenen beginnen hun reis vaak rustig in de nier. Het probleem ontstaat wanneer ze proberen af te dalen via de urineleider, de nauwe buis die urine van de nier naar de blaas transporteert. Die doorgang is smal. Als een steen de doorgang blokkeert, ontstaat de beruchte koliekpijn. De druk bouwt op in de nier, en dat voel je heftig.
De verschillende soorten nierstenen
Niet elke steen is hetzelfde. De samenstelling bepaalt hoe de arts de situatie benadert en hoe je dit in de toekomst misschien voorkomt. Het is goed om te weten welke typen er bestaan:
• Calciumoxalaatstenen: Dit zijn de meest voorkomende stenen. Ze ontstaan vaak door te veel oxalaat of calcium in jouw urine.
• Urinezuurstenen: Deze zie je vaker bij mannen die veel vlees eten of die een stofwisselingsziekte hebben.
• Struvietstenen: Deze zijn vaak het gevolg van chronische urineweginfecties. Ze kunnen snel groeien.
• Cystinestenen: Deze zijn zeldzaam en ontstaan door een erfelijke aandoening die cystinurie heet.
Waarom krijgen mannen vaker last van nierstenen?
Het is een feit dat mannen significant vaker dan vrouwen last krijgen van de vorming van deze kristallen. Er zijn verschillende redenen waarom jouw risico als man hoger ligt. Het speelt zich vaak af tussen je dertigste en vijftigste levensjaar.
Een belangrijk punt is hydratatie. Mannen hebben soms de neiging minder te drinken dan ze nodig hebben, zeker als ze zwaar werk doen of veel sporten. Bij warm weer verlies je veel vocht via zweet. Als je te weinig drinkt, wordt jouw urine geconcentreerder. Concentratie is de sleutel tot steenvorming. Je urine wordt een rijke voedingsbodem voor kristallen.
Daarnaast spelen voeding en levensstijl een grote rol. Denk aan een dieet dat rijk is aan dierlijke eiwitten. Dit verhoogt de hoeveelheid zuur in je urine. Ook een hoog zoutgehalte in de voeding is een bekende boosdoener voor de ontwikkeling van calciumstenen.
Risicofactoren die je moet kennen
Als je je afvraagt of jouw levensstijl bijdraagt aan de kans op nierstenen, kijk dan eens kritisch naar deze factoren:
• Te weinig water drinken gedurende de dag.
• Een voedingspatroon met veel rood vlees en peulvruchten (rijk aan oxalaat).
• Veel zout gebruiken bij de maaltijden.
• Overgewicht of obesitas.
• Bepaalde medische aandoeningen, zoals jicht of chronische darmziekten.
De symptomen: hoe herken je de pijn?
De symptomen van een niersteen kunnen je volledig uitschakelen. De typische hevige flankpijn, de nierkoliek, is vaak onmiskenbaar. Deze pijn zit aan de zijkant van je rug, net onder je ribben. Het is een krampachtige pijn die komt en gaat, maar die ondraaglijk kan zijn tijdens een aanval.
Wat het extra verwarrend maakt, is dat deze pijn vaak uitstraalt. Je voelt de pijnscheuten richting je lies en zelfs naar je geslachtsorganen trekken. Dit komt doordat de steen zich beweegt door de urineleider. Je merkt vaak ook andere tekenen:
• Bloed in de urine (dit hoef je niet altijd te zien, soms is het microscopisch).
• Misselijkheid en overgeven door de hevige pijn.
• Een constante drang om te plassen, zelfs als je blaas leeg is.
• Pijn bij het plassen zelf.
• Koorts en rillingen, wat kan wijzen op een infectie.
Als je koorts krijgt in combinatie met de pijn, wacht dan niet. Je moet dan direct medische hulp zoeken, want dit wijst op een ernstigere situatie.
Wat te doen bij een acute aanval?
Als je nu die ondraaglijke pijn ervaart, is het allerbelangrijkste: zoek professionele hulp. Bel je huisarts of de spoedeisende hulp. Zij stellen de juiste diagnose en kunnen je pijn beheersen.
Voor de korte termijn, terwijl je wacht op hulp, zijn er een paar dingen die je kunt proberen, altijd in overleg met je arts:
Pijnstilling is cruciaal. Vaak schrijven artsen sterke ontstekingsremmers voor, zoals NSAID’s, om de kramp en ontsteking tegen te gaan. Daarnaast kan warmte soms verlichting bieden. Een warme kruik op de pijnlijke plek kan de spieren helpen ontspannen, wat de doorgang van de steen iets makkelijker maakt.
Het advies om veel water te drinken geldt ook tijdens een aanval, hoewel het in het begin paradoxaal kan voelen. Meer drinken helpt de druk op te voeren, waardoor de steen hopelijk sneller doorspoelt. Dit is vooral effectief bij kleinere stenen.
Preventie: hoe voorkom je een herhaling?
Als je eenmaal een niersteen hebt gehad, is de kans groot dat je er nog een krijgt. Het voorkomen van een terugval is daarom de sleutel tot een zorgelozer leven. De aanpak hangt af van de steensoort, maar er zijn universele tips die voor bijna iedereen gelden.
VIDEO: Nierstenen – Symptomen en behandeling
Essentiële links
Ontdek essentiële bronnen die we hebben verzameld over Niersteen bij mannen: symptomen, oorzaken en behandeling.
• Ik heb een pijnaanval door een niersteen – Thuisarts
De kracht van hydratatie
Dit is het meest effectieve wapen tegen nieuwe nierstenen. Je streeft naar een zeer heldere, lichtgele urine. Dit betekent dat je dagelijks minimaal tweeënhalve tot drie liter vocht moet drinken. Dit houdt in dat je gedurende de dag constant kleine beetjes drinkt, niet alleen grote hoeveelheden in één keer.
Water is je beste vriend. Citraat, dat van nature in citroenen zit, helpt calciumstenen afbreken en voorkomt de vorming van nieuwe kristallen. Voeg dus gerust wat vers citroensap toe aan je drinkwater.
Aanpassingen in je voedingspatroon
Afhankelijk van de samenstelling van jouw eerdere steen, past je arts mogelijk specifiek advies toe. Over het algemeen geldt dit voor de veelvoorkomende calciumoxalaatstenen:
• Beperk zoutinname: Te veel natrium zorgt ervoor dat je meer calcium uitscheidt via je urine. Check de etiketten van bewerkte producten.
• Let op dierlijke eiwitten: Eet niet te veel vlees en gevogelte. Dit verhoogt de zuurgraad. Kies vaker voor plantaardige eiwitbronnen.
• Calciuminname: Dit is belangrijk, maar je moet het combineren met de juiste voeding. Eet calciumrijke producten (zoals zuivel) samen met oxalaatrijke producten (zoals spinazie). Het calcium bindt het oxalaat in de darmen, waardoor het niet in de urine terechtkomt.
• Vermijd oxalaatrijke voedingsmiddelen in grote hoeveelheden: Denk aan rabarber, donkere chocolade, noten en bepaalde soorten thee.
Wanneer is medische interventie nodig?
Soms lost de natuur het probleem niet zelf op. Als een steen te groot is, meer dan 5 millimeter bijvoorbeeld, of als deze vastzit en hevige pijn veroorzaakt, moet de uroloog ingrijpen. Er zijn verschillende behandelingen beschikbaar voor het verwijderen van een niersteen.
Eén veelgebruikte methode is de ESWL, ofwel de ‘shockwavebehandeling’. Hierbij richt de arts geluidsgolven van buitenaf op de steen. Deze golven breken de steen in kleine stukjes, die je dan gemakkelijker uitplast. Dit is een niet-invasieve manier om nierstenen te behandelen.
Als de steen groter is of op een lastige plek zit, kan een ureteroscopie nodig zijn. Hierbij brengt de arts een dunne kijker via de plasbuis naar de steen. De steen wordt dan met een laser in kleine fragmenten gebroken. Dit gebeurt onder narcose, en je herstelt relatief snel.
Veelgestelde vragen over nierstenen bij mannen
Hoe lang duurt het voordat een niersteen eruit is?
Dit verschilt sterk. Kleine stenen, onder de 4 millimeter, hebben een grote kans om binnen een week of twee spontaan uit te plassen. Grotere stenen blijven langer zitten of vereisen een ingreep. Wilt u weten wat u kunt verwachten van de symptomen en behandeling? Lees dan de ervaring van het hebben van een niersteen.
Is de pijn van een niersteen erger dan bevallen?
Veel mannen die beide meemaakten, beschrijven de pijn van een nierkoliek als extreem hevig, vaak heviger dan ze voor mogelijk hielden. Dit komt door de druk en de kramp in de nauwe urineleider.
Zijn er natuurlijke middeltjes die de steen sneller oplossen?
Hoewel er veel wordt beweerd over ‘natuurlijke oplossingen’, kan geen enkel huismiddeltje de structuur van een bestaande steen significant afbreken, zeker niet als het een calciumoxalaatsteen betreft. De focus ligt op hydratatie om de doorgang te bevorderen en preventie om nieuwe vorming tegen te gaan.
Kan ik sporten als ik een niersteen heb?
Tijdens een acute, pijnlijke aanval is rust noodzakelijk. Zodra de ergste pijn voorbij is en je wacht op het doorspoelen, is lichte activiteit vaak prima. Zware inspanning die leidt tot veel zweten moet je vermijden totdat de steen is gepasseerd, omdat je dan nog meer vocht verliest.